Het Handelsregister is openbaar. Het UBO-register is dat sinds 2022 niet meer.

Het Handelsregister is openbaar. Het UBO-register — waarin staat wie uiteindelijk belang heeft in een rechtspersoon — was dat ook, tot het Hof van Justitie van de Europese Unie op 22 november 2022 oordeelde dat die algemene openbaarheid ongeldig is.

Diezelfde dag vroeg de minister van Financiën de Kamer van Koophandel de verstrekkingen uit dat register te staken. Twee registers over grotendeels dezelfde mensen, met sindsdien een tegengesteld regime.

Wat het Hof oordeelde, en waarom dat hier telt

De bepaling uit de anti-witwasrichtlijn die lidstaten verplichtte UBO-gegevens voor ieder lid van de bevolking toegankelijk te maken, hield geen stand. De redenering is in twee stappen samen te vatten, en beide stappen zijn breder bruikbaar dan deze zaak.

Openbaarheid is een ernstige inmenging. Het Hof merkte de algemene toegang aan als een ernstige inbreuk op het recht op eerbiediging van het privéleven en op de bescherming van persoonsgegevens.

Een legitiem doel volstaat niet. Het bestrijden van witwassen is onbetwist legitiem. Toch sneuvelde de bepaling, omdat de inmenging niet beperkt bleef tot wat strikt noodzakelijk is en niet in verhouding stond tot het nagestreefde doel.

Dat tweede punt is het interessantst. Een doel dat maatschappelijk nut heeft, levert geen vrijbrief op voor de breedste uitvoering ervan — en dat is precies het argument dat een handelaar met een beroep op gerechtvaardigd belang moet passeren.

De asymmetrie, en waarom die logisch is

Het Handelsregister bleef openbaar en dat is geen inconsistentie. De twee registers dienen verschillende doelen en bevatten verschillende gegevens.

Het Handelsregister maakt kenbaar wie namens een onderneming handelt. Dat is informatie die een tegenpartij nodig heeft om te weten met wie zij een contract sluit, en zij gaat over een rol.

Het UBO-register maakt kenbaar wie er economisch achter zit. Dat gaat over eigendomsverhoudingen en vermogen, en dus over de persoon en niet over de rol.

De uitkomst is dat over dezelfde bestuurder het ene gegeven publiek is en het andere niet, en dat het verschil zit in wat het gegeven over hem zegt.

Wat dit betekent voor gegevens die al zijn overgeschreven

Niets, automatisch. Dat is de onaangename kant.

Het sluiten van een register beëindigt de verstrekking. Het haalt niet terug wat er in de jaren daarvoor uit is gekopieerd, en dat is precies de periode waarin dit soort bestanden wordt opgebouwd. Wie in die jaren een afschrift nam, heeft dat nog.

Voor een verzoek aan zo’n partij verandert de sluiting wel iets: het argument dat de gegevens “gewoon openbaar zijn” gaat niet meer op. Zij zijn dat niet, en de reden waarom niet is door een rechter uitgeschreven.

Waarom een openbare bron sowieso geen grondslag is voor de kopie→

Waar dit ophoudt

Het register is niet dicht voor iedereen. Bevoegde autoriteiten en partijen met een wettelijke taak in het kader van witwasbestrijding houden toegang, en er is sindsdien gewerkt aan een regeling voor partijen met een legitiem belang. Wat is vervallen, is de toegang voor het algemene publiek.

Wij houden de precieze stand van die regeling niet bij en doen er hier daarom geen uitspraak over. Wat overeind staat en wat dit artikel gebruikt, is het oordeel zelf: algemene openbaarheid van deze gegevens is niet gerechtvaardigd, ook niet voor een legitiem doel.

Waar dit vandaan komt